Spis treści Urlop dla poratowania zdrowia nauczyciela jest szczególnym uprawnieniem...
Mariusz Forsztek 
Urlop dla poratowania zdrowia nauczyciela jest szczególnym uprawnieniem wynikającym z Karty Nauczyciela. Może zostać udzielony w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia określonych chorób, a także na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową. Nie oznacza to jednak, że każdy nauczyciel, którego stan zdrowia wymaga leczenia, automatycznie może z niego skorzystać. Przepisy określają warunki dotyczące m.in. zatrudnienia, stażu pracy oraz podstaw medycznych udzielenia urlopu.
Jak wygląda urlop zdrowotny dla nauczycieli w 2026 roku? Wyjaśniamy, komu przysługuje, jak długo może trwać i kto wydaje orzeczenie o potrzebie jego udzielenia.
Podstawą prawną jest art. 73 Karty Nauczyciela[1]. Zgodnie z nim dyrektor szkoły udziela urlopu nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, który przepracował nieprzerwanie co najmniej 7 lat w szkole w wymiarze nie niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. Wymóg siedmioletniego okresu pracy dotyczy pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia. Okres ten powinien przypadać bezpośrednio przed rozpoczęciem urlopu. Przepisy uznają go za nieprzerwany również wtedy, gdy nauczyciel podjął kolejne zatrudnienie w szkole nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania poprzedniego stosunku pracy. Do siedmioletniego okresu wlicza się ponadto okresy czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby oraz urlopu innego niż wypoczynkowy, trwające łącznie nie dłużej niż 6 miesięcy. Jeżeli okresy te trwały dłużej, wymagany okres pracy ulega odpowiedniemu przedłużeniu.
Aby skorzystać z tego uprawnienia, nie wystarczy sam odpowiedni staż pracy.
W dniu rozpoczęcia urlopu nauczyciel powinien być zatrudniony:
w pełnym wymiarze zajęć,
na czas nieokreślony.
Jednocześnie muszą występować przesłanki zdrowotne określone w art. 73 Karty Nauczyciela. Urlop na poratowanie zdrowia może zostać udzielony w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej albo choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę. Drugą możliwością jest leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitacja uzdrowiskowa.
Odpowiedź na pytanie o urlop zdrowotny – dla kogo jest? wymaga więc uwzględnienia zarówno sytuacji zawodowej nauczyciela, jak i podstaw zdrowotnych przewidzianych przez ustawę. Sam fakt występowania choroby nie przesądza jeszcze o prawie do urlopu.
Procedura rozpoczyna się od złożenia przez nauczyciela pisemnego wniosku do dyrektora szkoły. Dyrektor ma następnie nie więcej niż 7 dni roboczych od dnia otrzymania wniosku na wydanie skierowania na badanie lekarskie. Badanie przeprowadza uprawniony lekarz wykonujący działalność w jednostce służby medycyny pracy, z którą szkoła ma zawartą odpowiednią umowę. Nauczyciel powinien zgłosić się na badanie w terminie nie dłuższym niż 30 dni od otrzymania skierowania i przedstawić dokumentację medyczną dotyczącą dotychczasowego leczenia.[2]
Uprawniony lekarz podejmuje decyzję na podstawie:
przeprowadzonego badania lekarskiego,
wyników badań dodatkowych lub konsultacji specjalistycznych, jeżeli uzna je za potrzebne,
dokumentacji medycznej dotyczącej dotychczasowego leczenia.
Jeżeli stwierdzi potrzebę udzielenia urlopu, wydaje orzeczenie określające czas potrzebny na przeprowadzenie zalecanego leczenia.
Pytania o urlop dla poratowania zdrowia uzyskany od psychiatry pojawiają się przede wszystkim w kontekście problemów ze zdrowiem psychicznym nauczycieli. Trzeba jednak pamiętać, że zgodnie z procedurą przewidzianą w Karcie Nauczyciela to nie psychiatra wydaje orzeczenie będące podstawą udzielenia takiego urlopu. Orzeczenie o potrzebie udzielenia urlopu w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia wydaje uprawniony lekarz medycyny pracy. Nie oznacza to, że dokumentacja od psychiatry pozostaje bez znaczenia. Lekarz medycyny pracy bierze pod uwagę dokumentację z dotychczasowego leczenia, a jeżeli uzna to za niezbędne, może również oprzeć ocenę na dodatkowych badaniach lub konsultacjach specjalistycznych. Dlatego nauczyciel pozostający pod opieką psychiatry może przedstawić dokumentację dotyczącą przebiegu leczenia, ale to nie psychiatra wydaje ustawowe orzeczenie stanowiące podstawę udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia.
Również rozpoznanie depresji nie oznacza automatycznego prawa do urlopu. W odniesieniu do depresji a urlopu dla poratowania zdrowia znaczenie ma spełnienie przesłanek określonych w art. 73 Karty Nauczyciela oraz ocena uprawnionego lekarza. Ministerstwo Edukacji Narodowej[3] w swoich wyjaśnieniach dotyczących przepisów o urlopie wskazywało, powołując się na opinię konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny pracy, że do chorób związanych z pracą mogą należeć m.in. choroby psychiczne. Nie oznacza to jednak, że każda choroba psychiczna lub każde rozpoznanie depresji stanowi samodzielną podstawę do udzielenia urlopu. Decydujące jest to, czy w konkretnym przypadku spełnione są ustawowe warunki oraz czy uprawniony lekarz stwierdzi potrzebę udzielenia urlopu w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia.
Urlop zdrowotny nauczyciela 2026 może zostać udzielony jednorazowo w wymiarze nieprzekraczającym roku. Nie oznacza to, że każdy nauczyciel otrzymuje automatycznie 12 miesięcy urlopu. W przypadku urlopu przeznaczonego na zalecone leczenie czas potrzebny na jego przeprowadzenie określa uprawniony lekarz w orzeczeniu. Istnieje również limit dotyczący całej kariery zawodowej. Łączny wymiar urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciela w okresie całego zatrudnienia nie może przekroczyć 3 lat. Kolejny urlop może natomiast zostać udzielony nie wcześniej niż po upływie roku od dnia zakończenia poprzedniego urlopu.
Karta Nauczyciela przewiduje odrębną podstawę udzielenia urlopu na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową. W takim przypadku dyrektor udziela urlopu na podstawie potwierdzonego skierowania na leczenie uzdrowiskowe albo rehabilitację uzdrowiskową i na okres określony w tym skierowaniu. Nie stosuje się więc tutaj dokładnie tej samej procedury orzekania przez lekarza medycyny pracy, która obowiązuje przy urlopie udzielanym w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia choroby wskazanej w art. 73 ust. 1 pkt 1.
Tak. Zarówno nauczyciel, jak i dyrektor szkoły mogą odwołać się od orzeczenia lekarskiego. Odwołanie wraz z uzasadnieniem należy złożyć na piśmie w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia, za pośrednictwem lekarza, który je wydał. Co do zasady sprawa trafia do właściwego wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy. Jeżeli natomiast pierwsze orzeczenie wydał lekarz zatrudniony w takim ośrodku, odwołanie rozpatruje właściwy instytut badawczy w dziedzinie medycyny pracy. Orzeczenie wydane w wyniku odwołania jest ostateczne.
Urlop dla poratowania zdrowia jest urlopem płatnym. W jego trakcie nauczyciel zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, dodatku za wysługę lat oraz innych świadczeń pracowniczych wskazanych w przepisach. Jeżeli urlop został udzielony na okres dłuższy niż 30 dni, nauczyciel podlega przed powrotem do pracy kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.
Nie. W okresie korzystania z urlopu nauczyciel nie może nawiązać stosunku pracy ani podjąć innej działalności zarobkowej. Jeżeli dyrektor stwierdzi, że nauczyciel podjął w tym czasie pracę lub inną działalność zarobkową, odwołuje go z urlopu i określa termin powrotu do pracy. Jest to istotne również wtedy, gdy nauczyciel rozważa dodatkowe zajęcia niezwiązane bezpośrednio z pracą w swojej szkole. Przepisy odnoszą się bowiem nie tylko do zatrudnienia w innej placówce, ale szerzej – do innej działalności zarobkowej.
Urlop zdrowotny dla nauczycieli regulują obecnie nowe zasady wynikające z obowiązujących przepisów. W internecie nadal dostępne są opracowania odnoszące się do wcześniejszych wersji Karty Nauczyciela. W 2026 roku podstawowym punktem odniesienia pozostaje art. 73 Karty Nauczyciela w aktualnym brzmieniu. Dlatego przed rozpoczęciem procedury warto sprawdzić obowiązujący tekst ustawy, a nie opierać decyzji wyłącznie na starszych poradnikach. Aktualność przepisów ma znaczenie nie tylko przy urlopach zdrowotnych. Prawo oświatowe, dokumentacja czy organizacja pracy szkoły to obszary, w których regularnie pojawiają się zmiany i wątpliwości interpretacyjne. Pomocne mogą być więc odpowiednio dobrany kurs dla nauczycieli w Warszawie lub webinar online dla nauczycieli, pozwalające uporządkować wiedzę dotyczącą konkretnych zagadnień związanych z pracą w oświacie.
Planujesz rozwój rady pedagogicznej? Poznaj nasze szkolenia lub porozmawiaj z nami o wyborze tematu i formy spotkania dla Twojej placówki.
Twoja kadra. Wasze wyzwania. Wspólny rozwój.
Zaplanuj kolejny krok
Sprawdź ofertę dla rad pedagogicznych lub zapytaj o szczegóły.
Zobacz szkolenia PorozmawiajmyPrawo do urlopu przysługuje nauczycielowi spełniającemu warunki określone w art. 73 Karty Nauczyciela. Przy pierwszym urlopie istotne są m.in. zatrudnienie w pełnym wymiarze na czas nieokreślony oraz wymagany siedmioletni okres pracy w szkole.
Nie. Konieczne jest spełnienie warunków dotyczących zatrudnienia i – w przypadku pierwszego urlopu – odpowiedniego stażu, a także wystąpienie podstawy zdrowotnej przewidzianej w ustawie.
Jednorazowo urlop może trwać maksymalnie rok. Łącznie podczas całego zatrudnienia nauczyciel może korzystać z takich urlopów przez maksymalnie 3 lata.
W przypadku urlopu udzielanego w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia orzeczenie wydaje uprawniony lekarz wykonujący działalność w jednostce służby medycyny pracy, z którą szkoła zawarła odpowiednią umowę.
Psychiatra może prowadzić leczenie nauczyciela i sporządzać dokumentację medyczną, która może zostać uwzględniona w postępowaniu. Orzeczenie wymagane przez art. 73 Karty Nauczyciela wydaje jednak uprawniony lekarz medycyny pracy.
Samo rozpoznanie depresji nie powoduje automatycznie nabycia prawa do urlopu. Uprawniony lekarz ocenia konkretną sytuację zdrowotną nauczyciela w świetle przesłanek określonych w art. 73 Karty Nauczyciela.
Tak. Nauczyciel zachowuje m.in. prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatku za wysługę lat na zasadach wynikających z Karty Nauczyciela.
Nie. Karta Nauczyciela zabrania w okresie urlopu nawiązania stosunku pracy oraz podejmowania innej działalności zarobkowej.
Kolejny urlop dla poratowania zdrowia można otrzymać nie wcześniej niż po upływie roku od dnia zakończenia poprzedniego.
Tak. Nauczyciel i dyrektor szkoły mają prawo odwołać się od orzeczenia. Termin wynosi 14 dni od dnia jego otrzymania.
Źródła i podstawa prawna
[1] Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 515, art. 73
[2] Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 stycznia 2018 r. w sprawie orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia, z późniejszymi zmianami
[3] Ministerstwo Edukacji Narodowej, „Urlop dla poratowania zdrowia dla nauczycieli po zmianach”
