Spis treści Godziny ponadwymiarowe nauczycieli to zagadnienie, które ma bezpośrednie...
Mariusz Forsztek 
Godziny ponadwymiarowe nauczycieli to zagadnienie, które ma bezpośrednie znaczenie zarówno dla pedagogów, jak i osób odpowiedzialnych za organizację pracy oraz naliczanie wynagrodzeń w szkołach. Szczególnie istotne są zasady określające, kiedy dodatkowe zajęcia należy uznać za godziny ponadwymiarowe, w jaki sposób obliczyć należną za nie stawkę oraz co dzieje się z wynagrodzeniem, gdy zaplanowane zajęcia ostatecznie się nie odbędą. W ostatnim czasie przepisy w tym zakresie uległy zmianom. Aktualne regulacje zostały zawarte bezpośrednio w art. 35 ustawy – Karta Nauczyciela, a Ministerstwo Edukacji Narodowej opublikowało dodatkowe wyjaśnienia dotyczące ich stosowania. Poniżej omawiamy zasady obowiązujące według stanu prawnego na 2 października 2026 r.
Zgodnie z Kartą Nauczyciela[1] godzina ponadwymiarowa to przydzielona nauczycielowi godzina zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych ponad obowiązujący go tygodniowy wymiar takich zajęć, określany potocznie jako pensum. W praktyce oznacza to, że jeżeli nauczyciela obowiązuje pensum wynoszące 18 godzin tygodniowo, a przydzielono mu łącznie 23 godziny zajęć, 5 godzin stanowi godziny ponadwymiarowe. Nie należy przy tym traktować konkretnej lekcji w planie jako z góry oznaczonej „godziny ponadwymiarowej”. MEN wyjaśnia, że liczba takich godzin wynika z liczby zajęć przydzielonych i zrealizowanych przez nauczyciela ponad jego tygodniowe pensum.
Choć potocznie można spotkać się z określeniem nadgodziny nauczycieli, nie należy utożsamiać go z pojęciem godziny ponadwymiarowej wynikającym z Karty Nauczyciela. Godzina ponadwymiarowa odnosi się do zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych przydzielonych ponad tygodniowe pensum nauczyciela. Nie oznacza natomiast automatycznie przekroczenia całego czasu pracy nauczyciela. Trzeba również odróżnić godzinę ponadwymiarową od godziny doraźnego zastępstwa. Ta druga jest realizowana w zastępstwie za nieobecnego nauczyciela. Oba pojęcia zostały odrębnie zdefiniowane w art. 35 Karty Nauczyciela.
Karta Nauczyciela określa również limity dotyczące przydzielania dodatkowych godzin. W szczególnych przypadkach wynikających z potrzeb szkoły nauczyciel może zostać zobowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych zgodnie ze swoją specjalnością w liczbie nieprzekraczającej 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć. Przydzielenie większej liczby godzin wymaga zgody nauczyciela. Co do zasady nie mogą one jednak przekroczyć 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć. Odrębny wyjątek dotyczy nauczycieli teoretycznych przedmiotów zawodowych i nauczycieli praktycznej nauki zawodu – za ich zgodą godziny ponadwymiarowe mogą zostać przydzielone również w wymiarze wyższym. Dodatkowo kobiecie w ciąży lub osobie wychowującej dziecko do lat 4 nie można przydzielić pracy w godzinach ponadwymiarowych bez jej zgody.
W najprostszym przypadku należy porównać obowiązujące nauczyciela tygodniowe pensum z liczbą przydzielonych i zrealizowanych zajęć.
Przykład: nauczyciel ma pensum 18 godzin tygodniowo i realizuje 22 godziny zajęć.
22 godziny – 18 godzin = 4 godziny ponadwymiarowe.
Sytuacja staje się bardziej złożona w tygodniach obejmujących m.in. usprawiedliwioną nieobecność nauczyciela, dzień ustawowo wolny od pracy albo dzień, w którym nauczyciel nie miał zaplanowanych zajęć wynikających z art. 42 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela. Ustawa przewiduje wtedy odpowiednie pomniejszenie tygodniowego wymiaru stanowiącego podstawę obliczenia liczby godzin ponadwymiarowych.
Karta Nauczyciela określa obecnie sposób obliczenia wynagrodzenia za jedną godzinę ponadwymiarową bezpośrednio w ustawie. Rozliczanie godzin ponadwymiarowych nauczycieli można przedstawić za pomocą prostego wzoru.
W pierwszej kolejności trzeba ustalić miesięczną liczbę godzin odpowiadającą pensum nauczyciela:
tygodniowe pensum × 4,16 = miesięczna liczba godzin
Uzyskany wynik zaokrągla się do pełnych godzin. Czas do pół godziny pomija się, natomiast powyżej pół godziny liczy się jako pełną godzinę.
Następnie można obliczyć stawkę:
(wynagrodzenie zasadnicze + ewentualny dodatek za warunki pracy) ÷ miesięczna liczba godzin pensum = stawka za jedną godzinę ponadwymiarową
Dodatek za warunki pracy uwzględnia się w tym obliczeniu, jeżeli godziny ponadwymiarowe są realizowane w warunkach trudnych lub uciążliwych.
Załóżmy dla uproszczenia, że:
pensum nauczyciela wynosi 18 godzin,
jego wynagrodzenie zasadnicze wynosi 6000 zł,
nie uwzględniamy dodatku za warunki pracy,
nauczyciel ma do rozliczenia 5 godzin ponadwymiarowych.
Najpierw ustalamy miesięczną liczbę godzin:
18 × 4,16 = 74,88, czyli po zaokrągleniu 75 godzin.
Następnie obliczamy stawkę za jedną godzinę:
6000 zł ÷ 75 = 80 zł
Za 5 godzin ponadwymiarowych nauczyciel otrzyma zatem:
5 × 80 zł = 400 zł
Jest to przykład służący wyłącznie pokazaniu sposobu obliczenia. Przy rzeczywistym rozliczeniu należy zastosować wynagrodzenie i dodatki właściwe dla konkretnego nauczyciela oraz uwzględnić jego obowiązujące pensum. Zasady obliczenia stawki wynikają z art. 35 ust. 3–3b Karty Nauczyciela.
Wynagrodzenie nauczyciela za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe to jeden z obszarów, w których szczególnie ważne jest korzystanie z aktualnych przepisów. Zgodnie z art. 35 ust. 3d Karty Nauczyciela zasadą jest wypłacanie wynagrodzenia za przydzielone i zrealizowane godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych. Od tej zasady istnieje jednak istotny wyjątek. Wynagrodzenie przysługuje również wtedy, gdy przydzielone zajęcia nie zostały zrealizowane z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotowy do ich realizacji. Wynika to z aktualnego art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela. W takim czasie dyrektor może przydzielić nauczycielowi inne zajęcia lub czynności wynikające z zadań statutowych szkoły. Co istotne, MEN wyjaśnia, że wykonanie takich dodatkowych zadań nie jest warunkiem zachowania prawa do wynagrodzenia. Jeżeli niezrealizowanie zaplanowanych godzin nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela i pozostawał on gotowy do przeprowadzenia zajęć, wynagrodzenie może przysługiwać również wtedy, gdy dyrektor nie powierzył mu w tym czasie innego zadania. Obecne brzmienie przepisu weszło w życie 1 stycznia 2026 r., ale ustawodawca nadał mu zastosowanie do ustalania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe przypadające do realizacji już od 1 września 2025 r.
Co w sytuacji, gdy nauczyciel był przygotowany do prowadzenia zajęć, ale uczeń się na nich nie pojawił? MEN[2] jako przykład zastosowania aktualnych regulacji wskazuje nieobecność ucznia na zajęciach prowadzonych z nim indywidualnie. Jeżeli nauczyciel był gotowy do przeprowadzenia przydzielonych zajęć, a nie odbyły się one z przyczyn go niedotyczących, zachowuje prawo do wynagrodzenia za godzinę ponadwymiarową. Podobnie należy analizować inne sytuacje, w których zajęcia nie dochodzą do skutku z przyczyn leżących poza nauczycielem. MEN wymienia przykładowo wyjazd klasy na wycieczkę. Kluczowe są więc dwie przesłanki: przyczyna niezrealizowania zajęć nie może dotyczyć nauczyciela, a nauczyciel musi pozostawać gotowy do ich przeprowadzenia.
Nieco inaczej wygląda rozliczenie tygodni, w których przypada dzień ustawowo wolny od pracy albo dzień, w którym nauczyciel nie ma zaplanowanych zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych. Karta Nauczyciela przewiduje, że przy ustalaniu wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w takim tygodniu tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć pomniejsza się o 1/5 za każdy taki dzień. Jeżeli dla nauczyciela ustalono czterodniowy tydzień pracy, pomniejszenie wynosi 1/4 wymiaru za dzień. Obliczeń dokonuje się z dokładnością do wartości dziesiętnych, a końcową liczbę godzin ponadwymiarowych do wypłaty zaokrągla się według zasad określonych w ustawie. Jednocześnie liczba godzin ponadwymiarowych, za które przysługuje wynagrodzenie w takim tygodniu, nie może przekroczyć liczby godzin ponadwymiarowych przydzielonych nauczycielowi.
Szczegółowe zasady w tym zakresie wyjaśnia również MEN. Godziny ponadwymiarowe co do zasady nie są przydzielane nauczycielom w dni wolne od pracy ani w dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych, ponieważ w tych dniach takich zajęć się nie prowadzi. Wyjątek może dotyczyć stanowisk, na których zajęcia są realizowane również w takie dni, np. określonych stanowisk wychowawczych w placówkach funkcjonujących w tym czasie.
Przy rozliczaniu godzin nie wystarczy sprawdzić wyłącznie liczby lekcji znajdujących się w tygodniowym planie. Znaczenie ma obowiązujące nauczyciela pensum, liczba przydzielonych i zrealizowanych zajęć, przyczyna ewentualnego niezrealizowania zajęć oraz gotowość nauczyciela do ich przeprowadzenia. Szczególnej uwagi wymagają tygodnie obejmujące dni wolne, usprawiedliwione nieobecności czy dni bez zaplanowanych zajęć. Od 2025 i 2026 r. zasady te są znacznie szerzej uregulowane bezpośrednio w Karcie Nauczyciela, dlatego przy rozliczeniach warto odwoływać się do aktualnego brzmienia art. 35, a nie wyłącznie do wcześniejszych praktyk stosowanych w poszczególnych szkołach czy samorządach.
Zmiany dotyczące godzin ponadwymiarowych pokazują, jak ważne w pracy nauczyciela i kadry zarządzającej jest bieżące śledzenie prawa oświatowego. Regulacje wpływają nie tylko na sposób naliczania wynagrodzenia, ale również na organizację pracy szkoły oraz prawidłowe dokumentowanie czasu pracy. Jednym ze sposobów aktualizowania wiedzy jest odpowiednio dobrany kurs dla nauczycieli, poświęcony konkretnemu obszarowi prawa, organizacji pracy czy dokumentacji szkolnej. WyEdukowani prowadzą szkolenia i inne formy doskonalenia kierowane do pracowników oświaty. Oferta może być przydatna również dla osób, które wyszukują możliwości doskonalenia nauczycieli w Warszawie, a jednocześnie chcą korzystać ze szkoleń online i innych form podnoszenia kwalifikacji.
Planujesz rozwój rady pedagogicznej? Poznaj nasze szkolenia lub porozmawiaj z nami o wyborze tematu i formy spotkania dla Twojej placówki.
Twoja kadra. Wasze wyzwania. Wspólny rozwój.
Zaplanuj kolejny krok
Sprawdź ofertę dla rad pedagogicznych lub zapytaj o szczegóły.
Zobacz szkolenia PorozmawiajmyNie. Godzina ponadwymiarowa ma własną definicję w Karcie Nauczyciela. Jest to przydzielona godzina zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych ponad tygodniowe pensum nauczyciela. Nie należy więc automatycznie utożsamiać jej z godziną nadliczbową rozumianą jako przekroczenie ogólnej normy czasu pracy.
Nie zawsze. W szczególnych przypadkach wynikających z potrzeb szkoły nauczyciel może być zobowiązany do pracy w godzinach ponadwymiarowych do 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć. Przydzielenie większej liczby wymaga jego zgody i co do zasady nie może przekroczyć 1/2 pensum.
Miesięczną liczbę godzin pensum ustala się, mnożąc tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć przez 4,16 i odpowiednio zaokrąglając wynik. Następnie wynagrodzenie zasadnicze wraz z właściwym dodatkiem za warunki pracy, jeżeli ma zastosowanie, dzieli się przez otrzymaną miesięczną liczbę godzin.
Może zachować prawo do wynagrodzenia, jeżeli niezrealizowanie przydzielonych zajęć nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel pozostawał gotowy do ich przeprowadzenia. MEN jako jeden z przykładów wskazuje nieobecność ucznia na zajęciach prowadzonych indywidualnie.
Nie. Zasadą jest wynagrodzenie za godziny przydzielone i zrealizowane. Aktualne przepisy przewidują jednak prawo do wynagrodzenia również wtedy, gdy zajęcia nie zostały zrealizowane z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotowy do ich przeprowadzenia.
Nie. Dyrektor może w tym czasie przydzielić nauczycielowi inne zadania statutowe szkoły, jednak zgodnie z wyjaśnieniami MEN ich wykonanie nie jest warunkiem otrzymania wynagrodzenia, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki dotyczące przyczyny niezrealizowania zajęć i gotowości nauczyciela.
Źródła i podstawa prawna
Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 515, w szczególności art. 35.
Ministerstwo Edukacji Narodowej, „Zmiany w zakresie wynagradzania nauczycieli za godziny ponadwymiarowe”, 29 grudnia 2025 r.
